พฤกษากาชาด

           ร้านพฤกษากาชาด เริ่มมีครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2503 ในสมัยพระยาอภัยสงคราม เป็นผู้อำนวยการกองอาสากาชาด โดยมี คุณหญิงวลี ยุวบูรณ์ อาสากาชาด เป็นประธานคณะกรรมการพฤกษากาชาดคนแรก แนวคิดก่อนเป็นพฤกษากาชาดนั้นมาจากความต้องการจัดกิจกรรม เพื่อหารายได้ให้แก่สภากาชาดไทยของอาสากาชาดในสมัยนั้น ซึ่งได้มีการหารือกันถึงการจับรางวัลอย่างไรจึงจะสนุก ทำให้คุณหญิงวลีคิดถึงการสอยสลากจากต้นไม้ที่ต้องอาศัยความพยายามกว่าการจับสลากธรรมดาทั่วไป จุดนี้เองถือเป็นกำเนิดของ พฤกษากาชาด และกลายเป็นจุดเริ่มของการจับสลากครั้งแรกในงานกาชาด

           ในฐานะภรรยาอธิบดีกรมการปกครองในสมัยนั้น (คุณชำนาญ ยุวบูรณ์) คุณหญิงวลีได้รับความร่วมมืออย่างดียิ่งจากทั้งเพื่อนพ้องอาสากาชาด ตลอดจนภริยาข้าราชการที่พร้อมใจกันร่วมเตรียมงานร้านพฤกษากาชาด โดยใช้บ้านไม้หลังหนึ่งบนพื้นที่ว่างภายในบ้านของคุณหญิงวลี เป็นกองอำนวยการของพฤกษากาชาด ซึ่งในแต่ละปีต้องใช้เวลาเตรียมงานก่อนงานกาชาดจริงประมาณถึง 3 เดือน

           ร้านพฤกษากาชาดในสมัยนั้น ตั้งอยู่ใกล้สระน้ำข้างเวทีเก่าสวนอัมพร ต้นพฤกษากาชาดยังใช้ต้นไม้จริง มีขนาดสูงประมาณ 4-5 เมตร ยิ่งใกล้วันงานจะมีต้นไม้ถูกส่งมาจากที่ต่างๆ มากมาย ต้นพฤกษากาชาดจะมีเพียงต้นเดียวเท่านั้น และเป็นต้นไม้ที่มีความมั่นคงแผ่กิ่งก้านสาขาสวยงาม อาจใช้ต้นมะขามบ้าง ต้นจามจุรีบ้าง นำมาประดับสลากให้ผู้โชคดีสอยรางวัลกลับไป ซึ่งบัตรสอยมีราคาเพียง 10 บาทเท่านั้น

           เมื่อถึงวันงานกาชาด อาสากาชาดกว่า 70 ชีวิต ที่ร่วมกันจัดหีบห่อของรางวัล และจัดทำเบอร์จนเสร็จ จะเปลี่ยนหน้าที่มาเป็นผู้จัดรางวัลตามหลายเลขในงานกาชาดตั้งแต่ช่วงเย็น จนถึงเที่ยงคืนทุกวัน และที่เป็นความประทับใจขงเหล่าอาสากาชาดอย่างไม่มีวันลบเลือน คือ การที่ซึ่งพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ และพระบรมวงศานุวงศ์ได้เสด็จแวะเวียนมาทรงสอยรางวัลจากต้นไม้ต้นนี้แทบทุกคนเสมือนกับการได้ถวายงานให้ทรงพระเกษมสำราญและเมื่อเสร็จงาน สมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถได้พระราชทานเลี้ยงน้ำชาแก่บรรดาอาสากาชาด และพระราชทานเหรียญกาชาดสมนาคุณนำความปลื้มปิติเป็นเกียรติ และความภาคภูมิใจของเหล่าอาสากาชาดและครอบครัวเป็นอย่างยิ่ง

           คุณหญิงวลี ดำรงตำแหน่งเป็นประธานคณะกรรมการพฤกษากาชาดต่อเนื่องมา จนถึง พ.ศ. 2511 จากนั้น มีผู้รับช่วงสืบทอดเป็นประธานคณะกรรมการพฤกษากาชาดอีก 2 ท่าน ก่อนถึงยุคปัจจุบัน ได้แก่ในปี พ.ศ. 2512 คือ คุณหญิงสุริน ฮุนตระกูล รองผู้อำนวยการกองอาสากาชาด และในปี พ.ศ. 2514 คือ คุณหญิงสิทธิดุริตภาษ นายกสโมสรอาสากาชาด

           ในสมัยดังกล่าวเริ่มมีการประดิษฐ์ต้นพฤกษากาชาดขึ้นเองมีการพัฒนารูปร่างสวยงามแตกต่างกัน โดยในสมัยคุณหญิงสิทธิดุริตภาษ ร้านพฤกษากาชาดได้ย้ายขึ้นไปอยู่บนเวทีเก่าสวนอัมพร มีการเปลี่ยนแปลงราคาบัตรสอยพฤกษาเป็น 2 ราคา คือ 100 บาท และยังคงราคา 10 บาท ไว้เช่นเดิม ซึ่งพฤกษากาชาดในยุคนี้เองถือเป็นต้นแบบของต้นพฤกษากาชาดที่ใช้สืบต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน ต้นพฤกษากาชาดมีลักษณะเป็น ดอกทานตะวัน สีสรรสวยงาม ติดสลากหลากสีให้ผู้มาเล่นได้เลือกสอยตามความชอบใจ

           ร้านพฤกษากาชาดในปัจจุบันได้ย้ายมาอยู่บริเวณสนามเสือป่า มีคุณจรูญลักษณ์ วณิกเกียรติ นายกสโมสรอาสากาชาด ดำรงตำแหน่งประธานคณะกรรมการพฤกษากาชาด ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2522 เป็นต้นมา คุณจรูญลักษณ์ได้มีแนวคิดในการปรับปรุงวิธีการละเล่นเพื่อดึงดูดใจผู้เล่นมากขึ้น โดยปรับบัตรสอยพฤกษา ราคา 100 บาท ให้เป็นบัตรสลากพฤกษากาชาด ถือเป็นจุดเริ่มการหมุนเลขออกรางวัลในงานกาชาดครั้งแรกทำการหมุนรางวัลในวันสุดท้ายของงานกาชาดทุกปี และบัตรสอยพฤกษา ราคา 10 บาท เป็น 30 บาทเพื่อให้เข้ากับยุคเศรษฐกิจ ได้มีการพัฒนาตกแต่งร้านให้สวยงามเข้ากับยุคสมัยทุกปี แต่ก็ยังคงเอกลักษณ์ ต้นพฤกษากาชาด ทานตะวัน 2 ต้นมาโดยตลอด อีกทั้งนอกจากผู้มาลุ้นรางวัลจะได้รับความตื่นเต้นสนุกสนานจากการสอยสลากแล้ว ภายในร้านยังเป็นศูนย์รวมจำหน่ายข้าวของเครื่องใช้ ดอกไม้ประดิษฐ์ และสิ่งประดิษฐ์จากฝีมืออาสากาชาด ตลอดจนกระเป๋ายา ให้ผู้มาเที่ยวงานได้ซื้อติดมือกลับไปใช้สอยได้ประโยชน์และได้บุญ โดยมีอาสากาชาดกว่า 200 ชีวิต หมุนเวียนผลัดเปลี่ยนกันมาประจำร้านเพื่อคอยบริการและอำนวยความสะดวกแก่ผู้มาเที่ยวงานทุกวัน

           ด้านการเตรียมงานร้านพฤกษากาชาดนั้น ปัจจุบันแม้จะใช้ระยะเวลาก่อนงานกาชาดเพียง 2 เดือน แต่ยังคงได้รับความร่วมแรงใจจากอาสากาชาดเหมือนเช่นเดิม อีกทั้งยังได้ความสนับสนุนด้านทุนทรัพย์ และของรางวัลเป็นอย่างดีจากบริษัท ห้างร้าน และประชาชนทั่วไป โดยเฉพาะอย่างยิ่งหอการค้าญี่ปุ่น จะแตกต่างกันเพียงมีการแบ่งหน้าที่รับผิดชอบออกเป็นแผนกต่างๆ เป็นระบบระเบียบอย่างชัดเจน อาทิ แผนกก่อสร้างและตกแต่งสถานที่ แผนกจัดทำสลากพฤกษากาชาด แผนกบัตรพฤกษากาชาด แผนกรับของบริจาค และตอบขอบคุณ แผนกเก็บรักษาและห่อของรางวัล เป็นต้น อีกทั้งยังมีการติดตามประเมินผลเพื่อปรับปรุงร้านพฤกษากาชาดทุกปีอีกด้วย

           พฤกากาชาดในอดีตกลายเป็นจุดเด่นของงานกาชาดประจำปีอย่างรวดเร็ว อีกทั้งในปัจจุบันยังคงเป็นที่นิยมของผู้มาเที่ยวงานกาชาดอย่างไม่เสื่อมคลาย เพราะความสนุกทันยุคทันสมัยและรางวัลสมนาคุณที่มีเพิ่มขึ้นทั้งปริมาณและมูลค่า ซึ่งในปีเริ่มต้นรางวัลสอยสลากส่วนมากจะเป็นเครื่องบริโภค เช่น ข้าวสาร น้ำตาล น้ำปลา และของเบ็ดเตล็ดต่างๆ แค่เพียงไม่กี่ปี พฤกษากาชาดได้มอบรางวัลเป็นพัดลมตั้งพื้น จักรยาน วิทยุ โทรทัศน์ ทองรูปพรรณ ตลอดจนรถยนต์ ซึ่งปัจจุบันรางวัลใหญ่ คือรางวัลที่ 1 ของบัตรสลากพฤกษาเป็น ทองคำแท่งมูลค่าถึง 100 บาท โดยมีการจัดแบ่งรางวัลใหญ่ต่างกันไปแต่ละวัน เพื่อให้บรรยากาศตื่นเต้นอยู่ตลอด ซึ่งความคิดดังกล่าว ทำให้พฤกษากาชาดได้รับความนิยมอย่างสูงจนขนาดบัตรสอยรางวัลมีไม่พอขายทุกวัน

           ร้านพฤกษากาชาดนับเป็นส่วนหนึ่งที่นำรายได้มาสู่สภากาชาดไทยในอันดับต้นๆ ติดต่อกันมาในแต่ละปี อีกทั้งความสำเร็จของพฤกษากาชาดนี่เอง นับเป็นแรงดึงดูดใจให้จำนวนอาสาสมัครเพิ่มขึ้นทุกปีตามลำดับ

           อย่างไรก็ตาม สิ่งที่ยังนำความปลาบปลื้มและกำลังใจมาสู่อาสากาชาดทุกท่านคือการที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี อุปนายิกาผู้อำนวยการสภากาชาดไทย ตลอดจนพระบรมวงศานุวงศ์ เสด็จเยี่ยมร้านพฤกษากาชาดอยู่เสมอ แม้ต้นพฤกษากาชาดจะเปลี่ยนแปลงพัฒนาไปตามยุคตามสมัย หากแต่ต้นไม้ต้นนี้ยังคงเจริญเติบโตมั่นคง แผ่กิ่งก้านสาขา เปรียบได้กับศูนย์รวมแห่งการร่วมแรงร่วมใจของอาสากาชาดทุกท่านตราบนานเท่านาน